Analityka kosztowa – przejdźmy do twardych faktów!

Analityka kosztowa – przejdźmy do twardych faktów!

Gospodarki praktycznie w każdym zakątku globu przeżyły w ostatnich latach kilka szoków podażowych (np. surowce energetyczne, auta elektryczne z Chin), a kolejne przed nami (np. limity eksportowe metali ziem rzadkich z Chin, cła handlowe i wojny handlowe). Presja na optymalizację kosztów, utrzymanie konkurencyjności oraz zapewnienie ciągłości dostaw rośnie z każdym rokiem. Dodatkowo zastosowanie coraz lepszych algorytmów i sztucznej inteligencji w biznesie drastycznie zwiększa dynamikę wydarzeń. Odpowiedzią jest analityka zakupowa, która precyzyjnie identyfikuje źródła kosztów i wskazuje konkretne obszary do ich optymalizacji.

Twarde fakty z ostatnich trzech lat:

• Średni wzrost globalnych kosztów energii: indeks cen energii Banku Światowego wzrósł łącznie o 29% w latach 2022-2024 (World Bank Commodity Markets Outlook - IV 2025).
• Średnia dynamika płac w UE: według Eurostatu godzinowe koszty pracy zwiększyły się łącznie o około 13% (Eurostat Euro‑indicator, 19 III 2025).
• Koszt frachtu kontenera Azja → Europa: stawka FBX11 na koniec I kw. 2025 była nadal ponad dwukrotnie wyższa niż średni poziom z 2019 r. (Freightos Baltic Index, 28 I 2025).

Rozbicie kosztów kluczem do skutecznej analityki

Dokładne rozbicie struktury kosztowej produktu lub usługi pozwala wskazać obszary o największym potencjale poprawy, ale też o największym ryzyku rezydualnym. Firma dbająca o przyszłość powinna takie ryzyka monitorować i na zasadzie ciągłego doskonalenia poznawać coraz lepiej strukturę kosztów swoich dostawców, ich dostawców, aż po dostawców surowców bazowych. 

Wzrost płacy minimalnej a koszt świadczenia usług ochrony

Wynagrodzenia stanowią największą część kosztu wielu usług, m. in. sprzątania, utrzymania terenu, czy ochrony fizycznej. Każda zmiana ustawowej płacy minimalnej szybko przekłada się na ofertę cenową dostawców. Jeżeli płaca minimalna rośnie o 20%, stawka za godzinę ochrony może wzrosnąć nawet o 12-18%, w zależności od udziału wynagrodzeń w strukturze ceny. Najprostszym rozwiązaniem dla dostawcy jest przeniesienie skutków zmiany ustawowej na swoich klientów. Tu na straży kosztu i poszukiwania rozwiązań stają dobrze zorganizowane zakupy. Innowacja lub zmiana sposobu działania wymuszone, bądź uzgodnione, z dostawcą potrafią dać korzyści kosztowe i jakościowe świadczenia serwisu.

Innowacja redukująca koszty pracy – zdalne wieże monitoringu z analityką wideo AI

Dobrym przykładem jest analiza kosztu usług ochrony w kontekście wzrostu ustawowej płacy minimalnej. Coraz więcej firm ochroniarskich wdraża wieże monitoringu wyposażone w kamery PTZ, głośniki i analitykę obrazu opartą na sztucznej inteligencji. Urządzenie zastępuje fizyczny patrol nocny: kamera wykrywa ruch, klasyfikuje zdarzenie (np. intruz vs. zwierzę), a centrala operacyjna może zdalnie wydać komunikat głosowy lub wezwać interwencję.

Przykład wdrożenia automatyki opartej o PTZ:

• instalacja 4 wież 360° pozwoliła zredukować liczbę ochroniarzy z 6 do 2 na zmianie,
• całkowity koszt ochrony spadł o 35% mimo wzrostu płacy minimalnej,
• ROI inwestycji w system wyniósł 14 miesięcy.

Dla kupca oznacza to, że zamiast akceptować liniowy wzrost stawek godzinowych, może negocjować z dostawcą model „technologia + operator zdalny”, w którym udział kosztu pracy maleje, a jakość ochrony pozostaje wysoka.Kluczowe jest zrozumienie całkowitego kosztu posiadania (TCO) usługi – tylko spojrzenie na pełen cykl życia oraz wszystkie bezpośrednie i pośrednie koszty pozwala podejmować naprawdę opłacalne decyzje zakupowe.

Wzrost OEE u dostawcy a obniżenie kosztów komponentu u dostawcy komponentów

Innym silnym lewarem kosztowym jest wskaźnik efektywności całkowitej (OEE – Overall Equipment Effectiveness) po stronie dostawcy. Poprawa OEE na jego liniach produkcyjnych – lepsza dostępność maszyn, wyższa wydajność i wyższa jakość części – przekłada się bezpośrednio na niższe koszty jednostkowe. Przykładowo, podniesienie OEE z 70% do 85% może obniżyć cenę komponentu nawet o kilkanaście procent dzięki redukcji przestojów i strat materiałowych. Wskaźnik ten jest kluczowy dla analityki kosztowej i generowania oszczędności w przemyśle.

Linear price-performance w praktyce zakupowej

Kupcy, dzięki wygodzie AI, coraz częściej stosują liniowy model cenowy (linear price performance LPP), aby szybko ocenić, czy dostawca oferuje konkurencyjne warunki przy zmiennych parametrach produktu. Jeszcze trzy lata temu duże firmy doradcze opierały o ten model swoje projekty dla klientów. Projekty o wartości kilku milionów dolarów.Załóżmy, że kupujesz profile aluminiowe o różnych przekrojach, gdzie cena powinna rosnąć liniowo wraz z wagą metra bieżącego.

1. Zbierz dane – poproś dostawcę o arkusz z cenami jednostkowymi i wagą poszczególnych profili.
2. Wykres cena vs. waga – utwórz wykres punktowy i dopasuj linię trendu.
3. Zidentyfikuj odchylenia – profile powyżej linii trendu są przewartościowane; te poniżej mogą być okazją lub błędem.
4. Rozpocznij negocjacje – skup się na największych odchyleniach, pytając o uzasadnienie kosztowe (np. niestandardowy stop, dodatkowa obróbka) i dążąc do wyrównania cen do poziomu linii trendu.

Nasze doświadczenie pokazuje, że wykorzystanie takiego modelu, którego równanie cenowe w milisekundy wyznacza sztuczna inteligencja, np. ChatGPT pozwala uzyskać 5 – 10% oszczędności w wartości całego kontraktu bez zmiany specyfikacji materiałowej. Kluczowy jest dobór grupy asortymentowej do takiej analizy.